Kısa cevap: Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği (Tebliğ No: 2013/48), 16 Ağustos 2013 tarihli ve 28737 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan; gıda olarak tüketime sunulan işlenmiş tuzlar ile yeraltı kaynak tuzlarının tanım, ürün özelliği, iyotlama, ambalajlama, etiketleme ve piyasaya arz kurallarını düzenleyen temel mevzuattır. Tarım ve Orman Bakanlığının 22 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi mevzuat listesinde bu Tebliğ yürürlükteki düzenlemeler arasında yer almaktadır.
Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği 2013/48 Neyi Düzenler?
Tebliğin amacı, gıda olarak tüketime uygun işlenmiş tuzların ve yeraltı kaynak tuzlarının tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretilmesi, hazırlanması, işlenmesi, muhafaza edilmesi, depolanması, taşınması ve pazarlanması için ürün özelliklerini belirlemektir.
Bu sayfa Tebliğin tam metninin yerine geçmez. Amaç, özellikle kaya tuzu, sofra tuzu, sofrada öğütme tuzu, iri salamura tuzu ve iyotlama konularında tüketicinin ve sektörün sık karşılaştığı hükümleri anlaşılır biçimde özetlemektir. Uygulamada her zaman güncel resmî mevzuat metni esas alınmalıdır.
Tebliğin Kapsamında Hangi Tuzlar Var?
Tebliğ; ambalajlı olarak insan tüketimine sunulan işlenmiş tuzları ve yeraltı kaynak tuzlarını kapsar. Özel beslenme amaçlı tuzlar ile sodyumu azaltılmış, potasyum ve benzeri bileşenler içeren tuzlar ise bu Tebliğin kapsamı dışındadır.
Kaya Tuzu Tebliğde Nasıl Tanımlanıyor?
Tebliğde kaya tuzu, yer altındaki tuz galerilerinden tekniğine uygun olarak üretilen tuz olarak tanımlanır. Bu tanım jeolojik kaynağı ve üretim yöntemini ifade eder; tek başına bir sağlık veya beslenme üstünlüğü anlamına gelmez.
Çankırı kaya tuzunun madenlerden çıkarılma sürecini Çankırı Kaya Tuzu Nasıl Çıkarılır? yazımızda; kristal kaya tuzunun fiziksel özelliklerini ise Kristal Kaya Tuzu Nedir? rehberinde ayrıca ele alıyoruz.
İşlenmiş Tuz Nedir?
Tebliğde işlenmiş tuz; ana maddesi sodyum klorür olan ve insan tüketimine uygun nitelikte üretilen deniz, göl ve kaya tuzlarını ifade eder. Bu nedenle “kaya tuzu” kaynağı belirtirken, “işlenmiş tuz” ürünün mevzuattaki üretim ve piyasaya arz sınıfını ifade edebilir.
Sofra Tuzu Nedir?
Sofra tuzu; doğrudan son tüketiciye sunulan, ince öğütülmüş, iyotla zenginleştirilmiş, rafine edilmiş veya edilmemiş işlenmiş tuz olarak tanımlanır. Bu tanımda iki nokta önemlidir: sofra tuzu ince öğütülmüştür ve kural olarak iyotla zenginleştirilmiştir.
Sofrada Öğütme Tuzu Nedir?
Sofrada öğütme tuzu; tüketici tarafından sofrada öğütülmek üzere son tüketiciye sunulan, kristal halde bulunan ve iyot ilave edilmeyen işlenmiş tuz veya yeraltı kaynak tuzu olarak tanımlanır. Bu nedenle “iyot ilave edilmemiştir” ifadesi, ürünün bu sınıftaki mevzuat konumuyla ilişkili olabilir.
Burada önemli bir ayrım vardır: “iyot ilave edilmemiştir” ifadesi, üründe doğal olarak hiçbir iyot bulunamayacağı anlamına gelmez. Doğal eser miktarlar kaynak ve numuneye göre değişebilir. Çankırı kaya tuzu numunelerindeki iyot ve diğer element analizlerini Çankırı Kaya Tuzu Analizleri sayfamızda kaynaklarıyla inceliyoruz.
İri Salamura Tuzu Nedir?
İri salamura tuzu; özellikle evlerde konserve, turşu, salamura ve benzeri ürünlerin yapımında gıda muhafaza amacıyla kullanılan, iyot içermeyen işlenmiş tuz veya yeraltı kaynak tuzu olarak tanımlanır. Tebliğ bu ürün grubu için tane büyüklüğüyle ilgili teknik kriterler de belirler.
Salamura ve turşuda kullanım amacı açısından ürün seçimini Çankırı Kaya Tuzu Nasıl Kullanılır? rehberimizde ayrıca açıklıyoruz.
Kaya Tuzunda Sodyum Klorür Oranı İçin Alt Sınır Nedir?
Tebliğe göre yeraltı kaynak ve kaya tuzlarında kuru maddede sodyum klorür miktarı en az %97 olmalıdır. Diğer tuzlarda bu alt sınır %98 olarak düzenlenmiştir.
Bu değerler bir ürünün mevzuata uygunluk kriterlerinden biridir. Tek başına ürünün “daha sağlıklı”, “daha mineralli” veya “daha kaliteli” olduğu sonucunu doğurmaz. Tuzun kimyasal yapısı ve sodyum içeriği hakkında temel bilgiyi Tuz Nedir? yazımızda bulabilirsiniz.
Rutubet ve Çözünmeyen Madde Sınırları Nelerdir?
Tebliğ, farklı tuz grupları için rutubet sınırları belirler. Yeraltı kaynak ve deniz tuzlarında rutubet miktarı kütlece en çok %2; diğer tuzlarda en çok %0,5 olmalıdır. İşlenmiş tuzlarda asitte çözünmeyen ve suda çözünmeyen madde miktarı da ayrı ayrı kütlece en çok %0,5 olarak düzenlenmiştir.
İşlenmiş Tuz Rafine Edilmeden Satılabilir mi?
Tebliğin ürün özellikleri bölümünde işlenmiş tuzun rafine edilmeden veya yıkanmadan piyasaya sunulamayacağı belirtilir. Buradaki hükmü ürünün mevzuattaki sınıfı ve üretim yöntemiyle birlikte okumak gerekir. “Doğal”, “rafine edilmemiş” veya benzeri pazarlama ifadeleri mevzuattaki ürün sınıflandırmasının yerine geçmez.
Sofra Tuzuna Ne Kadar İyot Eklenmesi Zorunludur?
Tebliğe göre sofra tuzuna 25–40 mg/kg oranında potasyum iyodat katılması zorunludur. İyot için belirlenen üst limitte Tebliğin izin verdiği teknik tolerans ayrıca dikkate alınır. İyot tüketmemesi gereken kişiler için iyotsuz sofra tuzu üretimine de Tebliğde imkân tanınmıştır.
Bu hüküm, bireylerin iyot ihtiyacını daha fazla tuz tüketerek karşılaması gerektiği anlamına gelmez. Tuz tüketimi ile iyot ihtiyacı ayrı konulardır; kişisel beslenme gereksinimleri sağlık profesyonellerinin önerileriyle değerlendirilmelidir.
Gıda Sanayi Tuzunda İyot Zorunlu mu?
Gıda sanayi tuzunda iyot eklenmesi zorunlu değildir. İyot eklenmesi halinde ise sofra tuzu için belirlenen ilgili özelliklerin sağlanması gerekir. Tebliğ ayrıca gıda sanayi tuzunun doğrudan son tüketiciye perakende satışına ilişkin sınırlamalar getirir.
Etikette “İyotlu” veya “İyot İlave Edilmemiştir” Ne Anlama Gelir?
Tuz etiketini değerlendirirken ürünün adı, kullanım sınıfı, iyot durumu ve üretici/işletmeci bilgileri birlikte okunmalıdır. “İyotlu sofra tuzu” ile “sofrada öğütme tuzu” aynı mevzuat kategorisi değildir.
Bir kaya tuzu ürününde “iyot ilave edilmemiştir” beyanı bulunması, ürüne üretim sırasında iyot bileşiği eklenmediğini ifade eder; doğal eser miktarlar için laboratuvar analizi gerekir. Güvenilir ürün seçimiyle ilgili pratik kontrol listesini Kaya Tuzu Nereden Alınır? rehberimizde bulabilirsiniz.
Tebliğ Neden Tüketici İçin Önemlidir?
Tuz ambalajındaki “kaya tuzu”, “sofra tuzu”, “sofrada öğütme tuzu”, “iri salamura tuzu” ve “iyotlu” gibi ifadeler yalnızca pazarlama kelimeleri değildir; bir kısmı doğrudan mevzuatta tanımlanmış ürün sınıflarıdır. Bu sınıflar ürünün kullanım amacını, üretim özelliklerini ve bazı etiketleme yükümlülüklerini anlamaya yardımcı olur.
2013/48 Tuz Tebliği Hâlâ Yürürlükte mi?
Tarım ve Orman Bakanlığının 22 Mayıs 2026 tarihli Türk Gıda Kodeksi mevzuat listesinde “Türk Gıda Kodeksi – Tuz Tebliği (Tebliğ No: 2013/48)” yürürlükteki mevzuat arasında yer almaktadır. Ticaret Bakanlığının güncel Türkiye Ürün Kuralları Veri Tabanı da gıda ürünleri için Tuz Tebliğini 16 Ağustos 2013 tarih ve 28737 sayılı Resmî Gazete kaydıyla göstermektedir.
Mevzuat zaman içinde değişebileceği için özellikle ticari üretim, etiket hazırlama veya uygunluk değerlendirmesi yapılırken bu sayfanın özetine değil, güncel resmî mevzuat kayıtlarına başvurulmalıdır.
Çankırı Kaya Tuzu Açısından Tebliğ Nasıl Okunmalı?
Çankırı kaya tuzu söz konusu olduğunda üç ayrı kavramı birbirinden ayırmak yararlıdır: kaynak (kaya tuzu), ürünün piyasaya sunuluş biçimi (örneğin sofra tuzu veya sofrada öğütme tuzu) ve iyot uygulaması. Aynı jeolojik kaynaktan çıkan tuz farklı ürün sınıflarında hazırlanabilir; ürünün etiketi ve üretim amacı hangi mevzuat hükümlerinin uygulanacağını anlamada belirleyicidir.
Sık Sorulan Sorular
Kaya tuzu Tebliğe göre işlenmiş tuz sayılır mı?
İnsan tüketimine uygun nitelikte üretilen kaya tuzu, Tebliğdeki “işlenmiş tuz” tanımı kapsamında değerlendirilebilir. Ürünün piyasaya sunuluş biçimine göre sofra tuzu, sofrada öğütme tuzu veya başka bir tanımlı sınıf söz konusu olabilir.
Sofrada öğütme tuzuna iyot eklenir mi?
Tebliğde sofrada öğütme tuzu, kristal halde bulunan ve iyot ilave edilmeyen ürün olarak tanımlanır.
Her kaya tuzu iyotsuz mudur?
“İyot ilave edilmemiş” ürün ile “hiç iyot içermeyen” ürün aynı ifade değildir. Doğal iyot miktarı ancak ürün veya numune analiziyle belirlenebilir.
%97 sodyum klorür şartı sağlık üstünlüğü gösterir mi?
Hayır. Bu oran Tebliğdeki ürün uygunluğu için belirlenen teknik kriterdir; sağlık veya beslenme üstünlüğü iddiası değildir.
Resmî Metne Nereden Ulaşılır?
Tebliğin asıl kaynağı 16 Ağustos 2013 tarihli ve 28737 sayılı Resmî Gazete’dir. Güncel mevzuat durumunu Tarım ve Orman Bakanlığı Türk Gıda Kodeksi mevzuat listesi ve mevzuat.gov.tr kayıtlarından kontrol etmek gerekir.
Kaynaklar ve Referanslar
Bu içerikte yararlanılan kaynak ve referanslar: