-150x150.png "Kişisel Bakım Ürünleri")
Görseller
Çankırı kaya tuzunu değerlendirmenin en sağlam yolu; doğal kristal yapısını, üretim biçimini ve ölçülebilir analiz verilerini birlikte incelemektir. Bu sayfada Çankırı bölgesinden alınan kaya tuzu numuneleri üzerinde yapılmış 2019 tarihli üniversite çalışmasını, sitemizde yer alan analiz belgelerini ve doğal iyot ile eser element verilerinin nasıl okunması gerektiğini açık biçimde ele alıyoruz.
Tuzcu Baba markalı doğal kristal Çankırı kaya tuzu ürünlerimiz rafine edilmeden hazırlanır; üretim aşamasında ürüne iyot, katkı maddesi veya ürünün doğal yapısını değiştirmeye yönelik kimyasal katkı ilave edilmez. Kaya tuzu madenden alındıktan sonra ürün çeşidine göre seçme, kırma, eleme ve paketleme işlemlerinden geçirilir. Bu yaklaşım, doğal kristal kaya tuzunu tercih eden tüketicilere kaynağı ve üretim biçimi açık bir ürün sunmamızı sağlar.
Çankırı Kaya Tuzu Üzerinde 45 Numunelik Üniversite Çalışması
Kemal Eyüboğlu tarafından Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fizik Ana Bilim Dalında hazırlanan 2019 tarihli yüksek lisans tezinde Çankırı ilindeki Yenidoğan, Ballıbağı ve Doğantepe mevkilerinde bulunan üç farklı tuz ocağından toplam 45 kaya tuzu numunesi incelenmiştir.
Çalışmada element ve ağır metal analizleri X-ışını floresans spektrometresi ile, doğal radyonüklit ölçümleri ise yüksek saflıklı germanyum dedektörlü gama ışını spektrometresi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma, Çankırı kaya tuzu için tek bir numuneye değil farklı ocak ve noktalardan alınmış geniş bir örnek grubuna dayanan önemli bir akademik veri setidir.
YÖK Açık Bilim tez kaydı ve Kastamonu Üniversitesi Açık Erişim kaydı üzerinden çalışmanın aslına ulaşabilirsiniz.
Çankırı Kaya Tuzunda Hangi Elementler Ölçüldü?
Tezin Tablo 3.3 bölümünde kaya tuzu örneklerinde analiz edilen elementlerin ortalama derişimleri verilmiştir. Aşağıdaki değerler 45 akademik numunenin çalışma sonuçlarıdır; tek bir Tuzcu Baba üretim partisinin analiz sertifikası olarak yorumlanmamalıdır.
| Element | Ortalama derişim |
|---|---|
| Magnezyum (Mg) | 1340 mg/kg |
| Fosfor (P) | 113,58 mg/kg |
| Kükürt (S) | 6162,07 mg/kg |
| Potasyum (K) | 291,32 mg/kg |
| Kalsiyum (Ca) | 5531,12 mg/kg |
| Demir (Fe) | 504,56 mg/kg |
| Mangan (Mn) | 12,95 mg/kg |
| Nikel (Ni) | 3,63 mg/kg |
| Vanadyum (V) | 2,74 mg/kg |
| Krom (Cr) | 2,33 mg/kg |
| Çinko (Zn) | 2,03 mg/kg |
| Bakır (Cu) | 1,89 mg/kg |
| Selenyum (Se) | 0,34 mg/kg |
| Molibden (Mo) | 0,13 mg/kg |
| Brom (Br) | 2,20 mg/kg |
| İyot (I) | 4,27 mg/kg |
Bu tablo kaya tuzunun esas bileşeninin sodyum klorür olmasının yanında, doğal jeolojik yapıya bağlı olarak çeşitli elementlerin farklı düzeylerde ölçülebildiğini gösterir. Özellikle düşük derişimli bileşenler beslenme açısından büyük bir mineral kaynağı olarak değil, doğal kaya tuzunun eser element profili içinde değerlendirilmelidir.
Doğal İyot: Tezde Ölçülen Değer Ne Anlama Geliyor?
Tezin Tablo 3.3 ve ilgili değerlendirme bölümünde iyot (I) için ortalama 4,27 mg/kg, ölçülen aralık ise 1,10–6,60 mg/kg olarak verilmiştir. Başka bir ifadeyle akademik çalışmada incelenen Çankırı kaya tuzu numunelerinde doğal iyot analitik olarak ölçülmüştür.
Tezin sonuç bölümünde Cl, I ve Br değerlerinin sıralandığı bir cümlede 2,2 mg/kg ile 4,27 mg/kg değerlerinin yer değiştirerek yazıldığı görülmektedir. Buna karşılık Tablo 3.3, Tablo 3.8 ve metindeki iyot değerlendirmesi birbiriyle uyumlu biçimde iyot ortalamasını 4,27 mg/kg, brom ortalamasını ise 2,20 mg/kg göstermektedir. Bu sayfada tablo ve ayrıntılı bulgular esas alınmıştır.
5 gram kaya tuzunda teorik olarak ne kadar iyot bulunur?
4,27 mg/kg değeri matematiksel olarak 4,27 µg/g'a eşittir. Akademik çalışmadaki ortalama değer 5 gram tuza uygulandığında yaklaşık 21,35 µg iyot eder. Türk Gıda Kodeksi etiketleme mevzuatında iyot için kullanılan 150 µg beslenme referans değeri esas alındığında bu miktar yaklaşık %14,2 BRD karşılığıdır.
| Akademik numune değeri | 5 g tuzdaki teorik iyot | 150 µg BRD'ye oranı |
|---|---|---|
| 1,10 mg/kg — ölçülen alt değer | 5,5 µg | yaklaşık %3,7 |
| 4,27 mg/kg — çalışma ortalaması | 21,35 µg | yaklaşık %14,2 |
| 6,60 mg/kg — ölçülen üst değer | 33 µg | yaklaşık %22 |
Buradaki yüzde hesabı, tezdeki 45 numunenin analitik sonuçlarının matematiksel olarak 5 grama çevrilmesidir. Kaya tuzu doğal bir ürün olduğu için element düzeyleri yatak, numune ve üretim partisine göre değişebilir. Bu nedenle bu tabloyu her Tuzcu Baba paketinin sabit iyot değeri veya garanti edilen besin beyanı olarak değil, Çankırı kaya tuzu üzerinde yayımlanmış akademik verinin anlaşılır karşılığı olarak sunuyoruz.
Piyasadaki İyotlu Tuz Örnekleri Üzerine 2022 Namık Kemal Üniversitesi Çalışması
Çankırı kaya tuzundaki doğal iyot verisini değerlendirirken yalnızca doğal tuzları değil, piyasada “iyotlu” olarak satılan tuzlarda yapılan bağımsız ölçümleri de dikkate almak gerekir.
Gizem Şoförtakımcı tarafından Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında hazırlanan 2022 tarihli yüksek lisans tezinde, piyasadan temin edilen toplam 8 tuz örneği incelenmiştir. Çalışma; kaya tuzu, deniz tuzu, göl tuzu ve Himalaya tuzunun birer iyotlu ve birer iyotsuz örneğini kapsamaktadır. Mineral ve element analizleri ICP-OES yöntemiyle yapılmıştır.
Çalışmada iyotlu olarak satılan dört örnekte ölçülen iyot (I) değerleri şöyledir:
| İyotlu tuz örneği | Ölçülen iyot (I) | 5 g tuza matematiksel karşılığı | 150 µg BRD’ye matematiksel oranı |
|---|---|---|---|
| Kaya tuzu | 1,18 mg/kg | 5,9 µg | yaklaşık %3,9 |
| Deniz tuzu | 1,02 mg/kg | 5,1 µg | yaklaşık %3,4 |
| Göl tuzu | 1,54 mg/kg | 7,7 µg | yaklaşık %5,1 |
| Himalaya tuzu | 1,58 mg/kg | 7,9 µg | yaklaşık %5,3 |
Tezde araştırmacı, bu iyotlu tuz örneklerinde ölçülen iyot miktarlarını Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği’nde iyotlu tuzlar için esas alınan iyotlama düzeyiyle karşılaştırmış ve çalışmadaki dört iyotlu örneğin ölçülen değerlerinin beklenen düzeyi karşılamadığını bildirmiştir.
Bu bulgu bütün piyasaya genellenemez. Araştırma dört farklı iyotlu ürün örneğini incelemiştir. Sonuç, “iyotlu yazan bütün tuzlarda iyot düşüktür” anlamına gelmez; fakat etiket beyanı ile laboratuvarda ölçülen miktarın aynı kabul edilmemesi ve gerektiğinde analitik veriye bakılması gerektiğini gösteren önemli bir örnektir.
Ayrıca Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği’ndeki iyotlama hükmü ile laboratuvarda raporlanan elementel iyot (I) değerlerinin birimleri ve kimyasal ifade biçimleri birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle burada mevzuata uygunluk hakkında ürün bazında hukuki hüküm vermiyor; tezin kendi karşılaştırmasını ve ölçüm sonuçlarını aktarıyoruz.
Günde 5 Gram Tuzdan Bütün İyot İhtiyacını Karşılamak Gerekir mi?
Tuz, günlük beslenmede iyot alımına katkıda bulunabilen kaynaklardan biridir. İyot ilave edilmiş tuzlarda bu katkı sonradan eklenen iyot bileşiğinden gelirken, doğal Çankırı kaya tuzunda yapılan akademik analizlerde tuzun kendi jeolojik yapısında ölçülebilir doğal iyot bulunduğu görülmektedir.
Ancak günlük iyot ihtiyacının tamamını yalnızca tuzdan karşılamaya çalışmak doğru bir beslenme yaklaşımı değildir. Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerde toplam tuz tüketiminin günde 5 gramın altında tutulmasını önerir. Bu nedenle amaç daha fazla tuz tüketerek daha fazla iyot almak değil; tüketilen makul miktardaki tuzun sağladığı katkıyı, günlük beslenmedeki diğer iyot kaynaklarıyla birlikte değerlendirmektir.
Kastamonu Üniversitesi çalışmasındaki 4,27 mg/kg ortalama doğal iyot değeri 5 gram tuza matematiksel olarak uygulandığında yaklaşık 21,35 µg iyot eder. 150 µg beslenme referans değeriyle karşılaştırıldığında bu yaklaşık %14,2 düzeyinde teorik bir katkıya karşılık gelir. Bu hesap 45 akademik numunenin ortalamasına dayanır; her Tuzcu Baba üretim partisinin sabit iyot değeri olarak yorumlanmamalıdır.
Bu açıdan doğal kristal Çankırı kaya tuzu, yalnızca lezzet ve doğal üretim tercihi açısından değil, doğal yapısında ölçülebilen eser elementler ve iyot bakımından da değerlendirilmesi gereken bir üründür. Bununla birlikte iyot ve diğer minerallerin günlük gereksiniminin bütünü, çeşitli ve dengeli beslenme içinde karşılanmalıdır.
“İyot İlave Edilmemiştir” Ne Demektir?
Doğal kaya tuzunda analizle ölçülebilen iyot bulunması ile üretim sırasında tuza iyot eklenmesi birbirinden farklıdır. Tuzcu Baba doğal kristal kaya tuzu ürünlerine üretim sırasında sonradan iyot ilave edilmez. Bu nedenle ürünün doğal yapısında bulunan eser iyot ile “iyot ilave edilmiş tuz” ifadesi aynı anlama gelmez.
Doğal kristal kaya tuzu tercih eden müşterilerimiz açısından önemli nokta şudur: ürünün doğal mineral profili korunurken, iyot veya başka bir katkı maddesi eklenerek standartlaştırma yapılmaz. Güncel ürün/parti bazındaki kesin değerler gerektiğinde o partiye ait uygun laboratuvar analizi üzerinden değerlendirilmelidir.
Kaya Tuzunda “84 Mineral” İfadesi Nasıl Okunmalı?
Doğal kaya tuzu jeolojik oluşumu nedeniyle yalnızca sodyum klorürden ibaret homojen bir laboratuvar ürünü değildir. Ana yapısını sodyum klorür oluştururken, doğal oluşum sürecinden gelen çok sayıda element ve mineral bileşeni eser düzeylerde yapıya eşlik edebilir. Çankırı kaya tuzu üzerinde yapılan akademik analizlerde de magnezyum, kalsiyum, potasyum, demir, mangan, çinko, bakır, iyot ve diğer çeşitli elementlerin farklı miktarlarda ölçüldüğü görülmektedir.
“84 mineral” ifadesi doğal kaya tuzunun geniş eser mineral çeşitliliğini anlatmak için uzun yıllardır kullanılan bir ifadedir. Biz bu ifadeyi, tuzun 84 ayrı minerali günlük beslenme ihtiyacını karşılayacak yüksek miktarlarda sağladığı anlamında kullanmıyoruz. Doğal yapıdaki bu bileşenlerin önemli bir bölümü eser miktarlardadır.
Bu nedenle doğal kristal kaya tuzunun mineral yapısını değerlendirirken iki uç yaklaşımdan da kaçınmak gerekir: doğal yapıdaki eser mineralleri yok saymak da, günlük mineral ihtiyacının tamamının tuzdan karşılanacağını düşünmek de doğru değildir. Tuz, günlük beslenmenin küçük fakat doğal mineral profiline sahip bir bileşeni olarak değerlendirilmelidir.
Tuzcu Baba doğal kristal Çankırı kaya tuzu ürünleri rafine edilmeden hazırlanır; üretim sırasında tuzun doğal yapısını değiştirmek amacıyla iyot, katkı maddesi veya başka bir kimyasal katkı ilave edilmez. Doğal kristal yapıyı ve hammaddenin kendi mineral profilini korumaya yönelik seçme, kırma, eleme ve paketleme işlemleri uygulanır.
Ağır Metal ve Radyonüklit Sonuçları
2019 çalışmasında V, Cr, Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, Mo ve Pb ölçülmüş; arsenik (As), kobalt (Co), kadmiyum (Cd), kalay (Sn) ve cıva (Hg) ise kullanılan yöntemin ölçüm sınırının altında raporlanmıştır. Araştırmacı, incelenen 45 kaya tuzu numunesi için radyolojik ve ağır metal açısından tüketimden kaynaklanan bir sağlık riski tespit edilmediği sonucuna ulaşmıştır.
Kurşun (Pb) için çalışmada bildirilen ortalama değer 1,4 mg/kg civarındadır. Doğal bir kaya örneğinde farklı elementlerin ölçülebilmesi olağandır; önemli olan sonuçların yöntem, miktar ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesidir. Bu nedenle “hiçbir metal atomu yoktur” gibi mutlak bir anlatım yerine, ölçülen değerleri ve araştırmanın kendi sonuç değerlendirmesini açıkça paylaşmayı tercih ediyoruz.
Radyonüklit bölümünde 226Ra, 232Th ve 40K ölçülmüş; tezde yetişkinler için kaya tuzu tüketiminden kaynaklanan yıllık etkin radyasyon dozu 1,6 µSv/y olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç da çalışmanın kendi 45 numunelik veri setine aittir.
Sitemizdeki MTA Analiz Belgesi Nasıl Değerlendirilmeli?
Bu sayfada ayrıca Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından 2008 yılında düzenlenmiş tarihî bir analiz/test raporu bulunmaktadır. Belge belirli bir kaya tuzu numunesine ait arşiv dokümanıdır. Na, Cl ve bazı oksit/element parametrelerini içerir. Tarihî analiz belgelerini şeffaflık amacıyla arşivde tutuyoruz; ancak bunları güncel her üretim partisinin sertifikası olarak sunmuyoruz.
Yeni ürün veya parti analizleri mevcut olduğunda, ilgili sonuçların tarih, laboratuvar, numune ve ölçüm yöntemi bilgileriyle birlikte değerlendirilmesi en doğru yaklaşımdır.
Doğal Kristal Çankırı Kaya Tuzunu Neden Tercih Edenler Var?
Doğal tuz tercih eden tüketiciler çoğunlukla ürünün kaynağının bilinir olmasını, doğal kristal yapısının korunmasını ve gereksiz işlemlerden geçirilmemesini önemser. Tuzcu Baba'nın Çankırı kristal kaya tuzu ürünleri de bu tercihe göre hazırlanır: doğal kristaller seçilir, kullanım amacına göre kırılır ve elenir, ardından paketlenir.
Sofrada doğrudan kullanıma uygun ince kristal seçenekleri, değirmende öğütmeye uygun granül seçenekleri ve salamura/turşu kullanımına yönelik farklı tane boyları bulunmaktadır. Çankırı kaya tuzu ürünlerini, sofralık Çankırı tuzu çeşitlerini ve sofrada öğütme granül tuzlarını inceleyebilirsiniz.
Analiz Verilerini Nasıl Kullanıyoruz?
cankirituzu.com'da bir akademik araştırma ile bir ürün/parti analizini birbirinden ayırıyoruz. Bölgesel akademik çalışma, Çankırı kaya tuzu yataklarının mineral ve element profiline ilişkin güçlü bir bilimsel referans sağlar. Ürün/parti raporu ise belirli numunenin üretim ve kalite kontrol değerlendirmesinde kullanılır.
Amacımız doğal kristal Çankırı kaya tuzunun değerini küçültmek değil; tam tersine, tüketicinin ürünü kaynağı, doğal mineral yapısı, üretim yöntemi ve doğrulanabilir verileriyle tanımasını sağlamaktır. Böylece yıllardır doğal tuz tercih eden müşterilerimize güçlü fakat ölçülebilir verilere dayanan bir anlatım sunabiliriz.
Üretim sürecini merak ediyorsanız Çankırı kaya tuzu nasıl çıkarılır? rehberimizi; yatağın tarihi ve bölgesel geçmişi için Çankırı Tuz Mağarası içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar
- Eyüboğlu, K. (2019). Çankırı İlinde Bulunan Tuz Ocaklarından Toplanan Kaya Tuzu Örneklerinin Radyonüklit ve Ağır Metal İçeriklerinin Belirlenmesi. Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi. Kastamonu Üniversitesi Açık Erişim.
- Yükseköğretim Kurulu Açık Bilim, Kemal Eyüboğlu 2019 tez kaydı. YÖK Açık Bilim.
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi mevzuat listesi; Türk Gıda Kodeksi Tuz Tebliği (2013/48) ve ilgili etiketleme hükümleri. Güncel mevzuat listesi.
Bilgilendirme: Bu içerik ürünün kaynağı, üretim biçimi ve yayımlanmış analiz verilerini açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Hastalıkların tanı veya tedavisine yönelik bir sağlık vaadi değildir. Tuz tüketimi kişisel beslenme gereksinimleri ve sağlık durumuna göre değerlendirilmelidir.
Kaynaklar ve Referanslar
Bu içerikte yararlanılan kaynak ve referanslar:
- Kemal Eyüboğlu, Çankırı ilinde bulunan tuz ocaklarından toplanan kaya tuzu örneklerinin radyonüklit ve ağır metal içeriklerinin belirlenmesi, Kastamonu Üniversitesi, 2019
- Gizem Şoförtakımcı, Tuz Çeşitlerinin Mineral Madde, Ağır Metal Konsantrasyonları ve Potasyum Ferrosiyanür İçeriği, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, 2022
- Dünya Sağlık Örgütü, Sodium reduction
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi mevzuat listesi